γενικό υπόβαθρο · εξειδίκευση · Ανάπτυξη Δεξιοτήτων

Η Μαγεία των Μικρών Αντικειμένων: Βυζαντινές σφραγίδες και Νομίσματα

Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα — Επίπεδο 7

10 Πιστωτικές Μονάδες ECTS
3 ώρες / εβδομάδα
Γλώσσα Αγγλική
Ανοιχτό σε Erasmus
Χωρίς Προαπαιτούμενα

ΜΑΘΗΣΙΑΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Μετά την ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές θα είναι σε θέση να:

1)

Να επιδείξουν εξειδικευμένες και συστηματικές γνώσεις στη βυζαντινή σιγιλογραφία και νομισματική, συμπεριλαμβανομένης της ιστορικής τους εξέλιξης, των τυπολογιών τους και των διοικητικών τους λειτουργιών

2)

Κατανοήσουν κριτικά τον ρόλο των σφραγίδων και των νομισμάτων ως μέσων αυτοκρατορικής εξουσίας, επικοινωνίας και οικονομικής ρύθμισης στο πλαίσιο του βυζαντινού κράτους

3)

Αποκτήσουν προχωρημένη εξοικείωση με βασικά σώματα κειμένων, έργα αναφοράς και ψηφιακές βάσεις δεδομένων (π.χ. Κατάλογοι Σφραγίδων και Νομισμάτων του Dumbarton Oaks, Sylloge Nummorum Graecorum, Corpus of Byzantine Seals)

4)

Τοποθετούν τα σφραγιδογραφικά και νομισματικά στοιχεία στο ευρύτερο πλαίσιο των πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών δομών της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

13 Ενότητες

Εβδομάδα 01 | Εισαγωγή στη βυζαντινή σιγιλογραφία: Μέθοδοι και πηγές

Ορισμός της σιγιλογραφίας ως ιστορικής επιστήμης. Σχέση μεταξύ σφραγίδων, γραπτών πηγών και υλικού πολιτισμού. Εισαγωγή στα σώματα κειμένων (Κατάλογος Σφραγίδων DO, PmbZ, PBW). Μεθοδολογικά εργαλεία και διεπιστημονικές προσεγγίσεις.

Η εξέλιξη του κλάδου από τις συλλογές αρχαιοτήτων έως τη σύγχρονη επιστημονική καταλογογράφηση. Σημαντικοί μελετητές. Η εξέλιξη των τυπολογιών και των συστημάτων ταξινόμησης.

Οι σφραγίδες ως μέσα γραφειοκρατικού ελέγχου και αυτοκρατορικής εξουσίας. Πρακτικές της Καγκελαρίας, επικύρωση εγγράφων, επίσημη αλληλογραφία. Διοικητική ιεραρχία και τίτλοι.

Φυσικά χαρακτηριστικά των σφραγίδων (ύλικο, σχήμα, επιγραφές). Θρησκευτική και αυτοκρατορική εικονογραφία. Εξέλιξη από την Ύστερη Αρχαιότητα έως την Παλαιολόγεια περίοδο.

Οι σφραγίδες ως πηγές για την ανασύσταση προσώπων, αξιωμάτων και σταδιοδρομιών. Χρήση σφραγιδογραφικών στοιχείων στην προσωπογραφική έρευνα (PmbZ, PBW). Μελέτες περιπτώσεων αξιωματούχων, οικογενειών και περιφερειακών ελίτ.

Κυκλοφορία σφραγισμένων εγγράφων. Περιφερειακές διαφορές και διαχείριση των συνόρων. Οι σφραγίδες στη διπλωματία, στις εκκλησιαστικές δομές και στην καθημερινή διακυβέρνηση.

Ορισμός και πεδίο εφαρμογής της νομισματικής. Επισκόπηση του βυζαντινού νομισματικού συστήματος από τον Κωνσταντίνο Α΄ έως το 1453. Πηγές: νομισματικά ευρήματα, θησαυροί, παραγωγή νομισματοκοπείων, κατάλογοι.

Εξέλιξη των βυζαντινών νομισματικών συστημάτων. Σημαντικές μεταρρυθμίσεις (Κωνσταντίνος, Αναστάσιος, Αλέξιος Α΄ Κομνηνός). Δομή των χρυσών, ασημένιων και χάλκινων νομισμάτων.

Κέντρα παραγωγής, οργάνωση των νομισματοκοπείων και περιφερειακή κυκλοφορία. Αρχαιολογικά ευρήματα από θησαυρούς και ανασκαφικά ευρήματα. Νομισματική ενοποίηση της μεσογειακής οικονομίας.

Τα νομίσματα ως μέσα πολιτικής και ιδεολογικής επικοινωνίας. Αυτοκρατορική προσωπογραφία, χριστολογική εικονογραφία και νομιμοποίηση. Η επικοινωνία της εξουσίας μέσω της νομισματικής εικονογραφίας.

Ο ρόλος του νομίσματος στη φορολογία, το εμπόριο και την αγροτική οικονομία. Τα συστήματα αγοράς, οι μισθολογικές πληρωμές και οι φορολογικές δομές. Η αλληλεπίδραση μεταξύ νομισματικής και μη νομισματικής οικονομίας.

Μελέτη της εξέλιξης της βυζαντινής νομισματοκοπίας κατά την Παλαιολόγεια περίοδο μετά το 1204. Ανάλυση του νομισματικού κατακερματισμού που ακολούθησε τη λατινική κατάκτηση, των περιφερειακών απομιμήσεων και της υποβάθμισης του χρυσού προτύπου.

Παρουσίαση εργασιών

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

Αξιολόγηση φοιτητών

20%

Συμμετοχή σε σεμινάρια

20%

Ανάλυση πρωτογενών πηγών

20%

Δημόσια παρουσίαση

40%

Ερευνητική εργασία

Φόρτος εργασίας — Κατανομή ECTS

Σύνολο 250 ώρες

Διαλέξεις

22

Εργαστηριακή πρακτική

14

Γραπτές εργασίες / εργασίες μαθημάτων

20

Ανάπτυξη έργου (ατομική ή ομαδική)

40

Μελέτη της βιβλιογραφίας

20

Αυτοδιδασκαλία

60

Προετοιμασία για την παρουσίαση

74

Σύνολο μαθήματος

250

Συνιστώμενη βιβλιογραφία

Προτεινόμενη βιβλιογραφία:

  • Cheynet, J.-Cl. “Introduction à la Sigillographie byzantine.” In La société byzantine. L’apport des sceaux I, 1–82. Paris, 2008.
  • Cotsonis, J. “The Contribution of Byzantine Lead Seals to the Study of the Saints (Sixth–Twelfth Century).” Byzantion 75 (2005): 383–497.
  • Nesbitt, J., N. Oikonomides, E. McGeer, and C. Morrisson, eds. Catalogue of the Byzantine Seals at Dumbarton Oaks and in the Fogg Museum of Art. Vols. I–VI. Washington D.C., 1991–2009.
  • Jordanov, I. Corpus of the Byzantine Seals from Bulgaria. I. Byzantine Lead Seals with Geographical names. Sofia, 2003.
  • Koltsida-Makri, I. Βυζαντινά μολυβδόβουλλα συλλογής Ορφανίδη/Νικολαΐδη Νομισματικού Μουσείου Αθηνών. Athens, 1996.
  • Konstantopoulos, K. M. Βυζαντιακὰ μολυβδόβουλλα τοῦ ἐν Ἀθήναις Νομισματικοῦ Μουσείου. Athens, 1917.
  • Laurent, V. Le Corpus des sceaux de l’empire byzantin. II: L’administration centrale. Paris, 1981.
  • Laurent, V. Le Corpus des sceaux de l’empire byzantin. V: L’église, parties 1–3. Paris, 1963–1972.
  • Laurent, V. Documents de sigillographie byzantine. La collection C. Orghidan. Paris, 1952.
  • Laurent, V. Les sceaux byzantins du Médailler Vatican. Vatican, 1962.
  • Nesbitt, J. “Overstruck Seals in the Dumbarton Oaks Collection: Reused or Counterstamped?” SBS 2 (1990): 67–93.
  • Oikonomides, N. A Collection of Dated Byzantine Lead Seals. Washington D.C., 1986.
  • Oikonomides, N. “Τὰ βυζαντινὰ μολυβδόβουλλα ὡς ἱστορικὴ πηγή.” Πρακτικὰ τῆς Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν 62 (1987): 1–18.
  • Oikonomides, N. “The Usual Lead seal.” DOP 37 (1983): 147–157.
  • Seibt, W. Die byzantinischen Bleisiegel in Österreich. 1. Teil: Kaiserhof. Vienna, 1978.
  • Wassiliou-Seibt, A.-K., and W. Seibt. Die byzantinischen Bleisiegel in Österreich. 2. Teil: Zentral- und Provinzialverwaltung. Vienna, 2004.
  • Šandrovskaja, V. S. “Die byzantinischen Bleisiegel als Kunstwerke.” In Metallkunst von der Spätantike bis zum ausgehenden Mittelalter, edited by A. Effenberger, 48–55. Berlin, 1982.
  • Šandrovskaja, V. S., and W. Seibt. Byzantinische Bleisiegel der staatlichen Eremitage mit Familiennamen. 1. Teil. Sammlung Lichačev – Namen A bis I. Vienna, 2005.
  • Seibt, W. “Die Darstellung der Theotokos auf byzantinischen Bleisiegeln, besonders im 11. Jahrhundert.” SBS 1 (1987): 35–56.
  • Sode, Cl. Byzantinische Bleisigel in Berlin II. Bonn, 1997.
  • Stavrakos, Ch. Die byzantinischen Bleisiegel mit Familiennamen aus der Sammlung des Numismatischen Museums Athen. Wiesbaden, 2000.
  • Karagiorgou, O., P. Charalampakis, and Ch. Malatras, eds. TAKTIKON. Studies on the Prosopography and Administration of the Byzantine themata. Athens: Research Centre for Byzantine and Post-byzantine Art, 2021.
  • Tsougkarakis, D. Εισαγωγή στη βυζαντινή Σφραγιδογραφία. Athens, 1999.
  • Wassiliou-Seibt, A.–K. Corpus der byzantinischen Siegel mit metrischen Legenden. Teil 1–3. WBS 28/1. Vienna, 2011–2025.
  • Zacos, G. Byzantine lead Seals. II, edited by J. Nesbitt. Bern, 1984.
  • Zacos, G., and A. Veglery. Byzantine Lead Seals. Vol. I. Basel, 1972.
  • Grierson, P. Byzantine Coinage. Washington D.C., 1999.
  • Grierson, P. Byzantine Coins. London/Berkeley, 1982.
  • Morrisson, C. “Money.” In Economic History of Byzantium (EHB), edited by A. E. Laiou, ch. 42. Washington D.C., 2002.
  • Morrisson, C. “The Sixth Century.” In Economic History of Byzantium (EHB), edited by A. E. Laiou, ch. 16. Washington D.C., 2002.
  • Morrisson, C. “Money, coins and the economy.” In The Byzantine World, edited by P. Stephenson, 34–47. London/New York, 2010.
  • Grierson, P., and M. F. Hendy. Catalogue of the Byzantine Coins in the Dumbarton Oaks Collection and in the Whittemore Collection. Vols. I–V. Washington D.C., 1966–1999.
  • Georganteli, E. “Numismatics.” In Oxford Handbook of Byzantium, edited by E. Jeffreys, J. Haldon, and R. Cormack, 157–75. Oxford, 2008.
Κύλιση στην κορυφή