γενικό υπόβαθρο · εξειδίκευση · Ανάπτυξη Δεξιοτήτων

Εικόνες και εμπειρία: Βλέποντας, πιστεύοντας και κατανοώντας τη βυζαντινή τέχνη

Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα — Επίπεδο 7

10 Πιστωτικές Μονάδες ECTS
3 ώρες / εβδομάδα
Γλώσσα Αγγλική
Ανοιχτό σε Erasmus
Χωρίς Προαπαιτούμενα

ΜΑΘΗΣΙΑΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Μετά την ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές θα είναι σε θέση να:

1)

Κατανοούν τη βυζαντινή εικόνα ως ένα σύνθετο οπτικό, θεολογικό και βιωματικό φαινόμενο, που διαμορφώνεται από το λειτουργικό, χωρικό και λατρευτικό της πλαίσιο.

2)

Αναλύουν τις εικόνες μέσω της πράξης της θέασης, διερευνώντας πώς η όραση, η αντίληψη και η σωματική εμπειρία συμβάλλουν στη διαμόρφωση του νοήματος στη βυζαντινή τέχνη.

3)

Ερμηνεύουν τα θεολογικά θεμέλια της εικόνας, συμπεριλαμβανομένων βασικών εννοιών όπως η ενσάρκωση, η παρουσία, η μεσολάβηση και η σχέση μεταξύ του ορατού και του αόρατου.

4)

Εξετάζουν τις αισθητηριακές διαστάσεις της βυζαντινής τέχνης, λαμβάνοντας υπόψη την αλληλεπίδραση της εικόνας, του φωτός, του χώρου, του ήχου και του τελετουργικού στη διαμόρφωση της θρησκευτικής εμπειρίας.

5)

Τοποθετούν τις εικόνες στο ιστορικό και πολιτισμικό τους πλαίσιο, αναγνωρίζοντας τον ρόλο τους στη βυζαντινή κοινωνία ως αντικείμενα λατρείας, επικοινωνίας και ταυτότητας.

6)

Προσεγγίζουν κριτικά τις κύριες επιστημονικές θεωρήσεις της βυζαντινής τέχνης, συμπεριλαμβανομένων των προοπτικών της ιστορίας της τέχνης, της θεολογίας, της ανθρωπολογίας και της φαινομενολογίας.

7)

Αναπτύσσουν την ικανότητα να «διαβάζουν» τις εικόνες πέρα από την τυπική ανάλυση, ενσωματώνοντας την εικονογραφία, την υλικότητα και την εμπειρία του θεατή σε ένα ολιστικό ερμηνευτικό πλαίσιο.

8)

Αναστοχάζονται σχετικά με τη συνέχεια και τη μεταμόρφωση της βυζαντινής εικαστικής κουλτούρας, καθώς και την υποδοχή της σε μεταγενέστερες περιόδους και σύγχρονα πλαίσια.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

13 Ενότητες

Εβδομάδα 01 | Μαθαίνοντας να βλέπουμε: Όραση, αντίληψη και το βυζαντινό βλέμμα

Μια εισαγωγή στο τι σημαίνει να «βλέπεις» στο Βυζάντιο. Η όραση δεν αντιμετωπίζεται ως παθητική πράξη, αλλά ως μια ενεργή, πνευματικά φορτισμένη διαδικασία. Το μάθημα διερευνά τον τρόπο με τον οποίο οι θεατές αλληλεπιδρούν με τις εικόνες, καθώς και πώς η αντίληψη διαμορφώνεται από την πίστη, τις προσδοκίες και τα πολιτισμικά πλαίσια.

Εστιάζοντας στον θεολογικό πυρήνα της εικόνας, αυτό το μάθημα εξετάζει τη σχέση μεταξύ εικόνας και πρωτοτύπου. Μέσα από το πρίσμα της Ενσάρκωσης, οι φοιτητές διερευνούν τον τρόπο με τον οποίο οι εικόνες θεωρούνται φορείς της παρουσίας και μεσολαβητές μεταξύ του ορατού και του θείου.

Μια εξερεύνηση της υλικής υπόστασης της εικόνας. Από τα ξύλινα πάνελ και τα χρωστικά έως τις επιχρυσωμένες επιφάνειες και τις ζωγραφικές τεχνικές, το μάθημα διερευνά τον τρόπο με τον οποίο οι επιλογές υλικών διαμορφώνουν τόσο την οπτική επίδραση όσο και τη θεολογική σημασία.

Οι εικόνες μελετώνται στο πλαίσιο των περιβαλλόντων που τους δίνουν ζωή. Το μάθημα αυτό εξετάζει τον ρόλο τους στον εκκλησιαστικό χώρο, στη λειτουργία και στις τελετουργικές πρακτικές, αναδεικνύοντας την αλληλεπίδραση μεταξύ εικόνας, αρχιτεκτονικής, κίνησης και ήχου.

Μια νέα ματιά στην Εικονοκλαστική Διαμάχη, όχι μόνο ως ιστορική σύγκρουση αλλά και ως καθοριστική στιγμή για τη θεωρία των εικόνων. Το μάθημα εξετάζει τα επιχειρήματα, τις εντάσεις και τις μακροπρόθεσμες συνέπειες της υπεράσπισης των εικόνων.

Ανάπτυξη των δεξιοτήτων που απαιτούνται για την εις βάθος ερμηνεία των βυζαντινών εικόνων. Πέρα από την απλή αναγνώριση, οι φοιτητές ασχολούνται με τις αφηγηματικές δομές, τα συμβολικά επίπεδα και την εικαστική γλώσσα των εικόνων.

Το μάθημα αυτό επικεντρώνεται στη σχέση που βιώνουν οι άνθρωποι με τις εικόνες. Μέσα από πρακτικές προσευχής, λατρείας και κοινοτικών τελετουργιών, οι φοιτητές διερευνούν τον τρόπο με τον οποίο οι εικόνες διαμορφώνουν τη συναισθηματική και πνευματική εμπειρία.

Μια εξερεύνηση της πολυαισθητηριακής διάστασης της βυζαντινής τέχνης. Το φως, ο ψαλμός, το θυμίαμα και η κίνηση εξετάζονται ως αναπόσπαστα στοιχεία που μετατρέπουν την παρατήρηση της εικόνας σε μια βιωματική εμπειρία.

Αναδρομή στον τρόπο με τον οποίο οι βυζαντινές εικόνες συνεχίζουν να ζουν πέρα από το αρχικό τους πλαίσιο. Το μάθημα εξετάζει την υποδοχή τους σε μεταγενέστερες περιόδους, την επανερμηνεία τους στη σύγχρονη επιστήμη και τέχνη, καθώς και τη συνεχιζόμενη πολιτιστική τους παρουσία.

Οι φοιτητές αναπτύσσουν ατομικά ή ομαδικά ερευνητικά έργα, προσεγγίζοντας τις εικόνες ως αντικείμενα εμπειρίας, νοήματος και ερμηνείας. Δίνεται έμφαση στην πρωτοτυπία, στην κριτική σκέψη και στη διεπιστημονική προσέγγιση.

Το μάθημα αυτό εξετάζει την εικόνα μέσα από το πρίσμα της προστασίας και της εξουσίας. Διερευνά τον τρόπο με τον οποίο οι δωρητές, οι θεσμοί και η πολιτική εξουσία διαμορφώνουν τη δημιουργία, την τοποθέτηση και το νόημα των εικόνων. Οι φοιτητές αναλύουν τις αφιερωτικές επιγραφές, τις εικαστικές στρατηγικές αναπαράστασης, καθώς και τον ρόλο των εικόνων στη διαμόρφωση της κοινωνικής ταυτότητας, της μνήμης και της νομιμότητας στη βυζαντινή κοινωνία.Contacts with the modern areas of Poland, Czech Republic, Slovakia and Hungary. The East Central Europe between Byzantium and the West.

Με έμφαση στις πρόσφατες θεωρητικές προσεγγίσεις, το μάθημα αυτό εξετάζει την εικόνα τόσο ως υλικό αντικείμενο όσο και ως ενεργό παράγοντα. Αντλώντας στοιχεία από την ιστορία της τέχνης, την ανθρωπολογία και τις σπουδές υλικής κουλτούρας, οι φοιτητές διερευνούν έννοιες όπως η ενεργητικότητα, η επιτελεστικότητα και η «βιογραφία» των αντικειμένων. Δίνεται έμφαση στον τρόπο με τον οποίο οι εικόνες λειτουργούν, κυκλοφορούν και μετασχηματίζονται σε διαφορετικά πλαίσια, από τα λειτουργικά περιβάλλοντα έως τα μουσεία.

Παρουσίαση δοκιμίων

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

Αξιολόγηση φοιτητών

30%

Συμμετοχή στις συζητήσεις στην τάξη

40%

Ερευνητική εργασία

30%

Προφορική παρουσίαση και συμμετοχή

Φόρτος εργασίας — Κατανομή ECTS

Σύνολο 250 ώρες

Διαλέξεις

22

Συζητήσεις στο πλαίσιο του σεμιναρίου

15

Παρουσιάσεις φοιτητών

20

Μελέτη και ανάλυση της βιβλιογραφίας

40

Αυτοδιδασκαλία

60

Σύνταξη εκθέσεων

73

Εργαστήρια πρωτογενών πηγών

20

Σύνολο μαθήματος

250

Συνιστώμενη βιβλιογραφία

Προτεινόμενη βιβλιογραφία:

Γενικές εισαγωγές στη βυζαντινή τέχνη και τις εικόνες
Belting, Hans. Likeness and Presence: A History of the Image before the Era of Art. Chicago: University of Chicago Press, 1994.
Cormack, Robin. Byzantine Art. Oxford: Oxford University Press, 2000. Cormack, Robin. Icons. London: British Museum Press, 2007.
Evans, Helen C., ed. Byzantium: Faith and Power (1261–1557). New York: Metropolitan Museum of Art / Yale University Press, 2004.
Weitzmann, Kurt. The Monastery of Saint Catherine at Mount Sinai: The Icons. Princeton: Princeton University Press, 1976.

Θεολογία της Εικόνας και Εικονοκλασμός
John of Damascus. Three Treatises on the Divine Images. Translated by Andrew
Louth. Crestwood, NY: St Vladimir’s Seminary Press, 2003.
Brubaker, Leslie, and John Haldon. Byzantium in the Iconoclast Era c. 680–850: A History. Cambridge: Cambridge University Press, 2011.
Ouspensky, Leonid. The Theology of the Icon. Crestwood, NY: St Vladimir’s
Seminary Press, 1992.
Pelikan, Jaroslav. Imago Dei: The Byzantine Apologia for Icons. Princeton: Princeton University Press, 1990.
Schönborn, Christoph. God’s Human Face: The Christ Icon. San Francisco: Ignatius Press, 1994.

Η εικόνα ως εμπειρία: όραση, αισθήσεις και ενσάρκωση
Bissera V. Pentcheva. The Sensual Icon: Space, Ritual, and the Senses in Byzantium. University Park, PA: Pennsylvania State University Press, 2010.
Pentcheva, Bissera V. “The Performative Icon.” The Art Bulletin 88, no. 4 (2006): 631–655.
Lidov, Alexei, ed. Hierotopy: Spatial Icons and Image-Paradigms in Byzantine Culture. Moscow: Progress-Tradition, 2009.
Bogdanovich, Jelena, ed. Icons of Space: Advances in Hierotopy. London: Routledge, 2021.
Carr, Annemarie Weyl. “Icons and the Object of Pilgrimage in Middle Byzantine
Constantinople.” Dumbarton Oaks Papers 56 (2002): 75–92.

Ουσιαστικότητα, τεχνική και καλλιτεχνική παραγωγή
Maguire, Henry. The Icons of Their Bodies: Saints and Their Images in Byzantium. Princeton: Princeton University Press, 1996.
Parani, Maria G. Reconstructing the Reality of Images: Byzantine Material Culture and Religious Iconography (11th–15th Centuries). Leiden: Brill, 2003.
Rice, David Talbot. Icons and Their History. London: Thames & Hudson, 1974. Hetherington, Paul, ed. The Painter’s Manual of Dionysius of Fourna. London: Sagittis Press, 1998.

Εικονογραφία, νόημα και ερμηνεία
Vassilaki, Maria, ed. Mother of God: Representations of the Virgin in Byzantine Art. Milan: Skira, 2000.
Nelson, Robert S. “The Discourse of Icons, Then and Now.” Art History 12, no. 2 (1989): 144–157.
Anderson, John C. “The Byzantine Panel Portrait before and after Iconoclasm.”
Dumbarton Oaks Papers 45 (1991): 1–25.
Tarasov, Oleg. Icon and Devotion: Sacred Spaces in Imperial Russia. London: Reaktion Books, 2002.

Εικόνες στη Λειτουργία, τη λατρεία και την κοινωνία
Bissera V. Pentcheva. Icons and Power: The Mother of God in Byzantium. University Park, PA: Pennsylvania State University Press, 2006.
Parani, Maria G. “Experiencing Miraculous Icons in Byzantium.” In Experiencing Byzantium, edited volume, 2018.
Ševčenko, Nancy Patterson. “Icons in the Liturgy.” Dumbarton Oaks Papers 34/35 (1980–1981): 45–57.
Peers, Glenn. Subtle Bodies: Representing Angels in Byzantium. Berkeley: University of California Press, 2001.

Υποδοχή, μεταθανάτια ζωή και σύγχρονες προσεγγίσεις
Stephenson, Paul. “Byzantine Icons and Things.” Oxford Art Journal 39, no. 2 (2016): 141–157.
Denny, Christopher. “Iconoclasm, Byzantine and Postmodern.” Journal of Religion
85, no. 1 (2005): 1–24.
Drpić, Ivan. Epigram, Art, and Devotion in Later Byzantium. Cambridge: Cambridge University Press, 2016.
Franklin, Simon, and Jonathan Shepard. The Emergence of Rus 750–1200. London: Longman, 1996.

Ψηφιακές Ανθρωπιστικές Επιστήμες και Νέες Προσεγγίσεις στις Εικόνες
Maronidis, Andreas et al. “Virtual Restoration of Byzantine Icons Using Advanced Imaging Techniques.” Journal on Computing and Cultural Heritage 13, no. 2 (2020). Vassallo, Valentina et al. “Tracing the Provenance of Byzantine Icons through
Digital Methods.” Heritage Science 9 (2021).
Journal on Computing and Cultural Heritage (ACM).
International Journal of Cultural Heritage. 

Σχετικά επιστημονικά περιοδικά:

Ιστορία της Τέχνης και Οπτικός Πολιτισμός
The Art Bulletin Gesta
Journal of the Warburg and Courtauld Institutes Oxford Art Journal
Journal of the Society of Architectural Historians

Θεολογία, Λειτουργία και Θρησκευτικές Σπουδές
Harvard Theological Review
Journal of Ecclesiastical History Journal of Religion
Journal of Early Christian Studies

Κύρια περιοδικά βυζαντινών σπουδών
Dumbarton Oaks Papers (1941– )
Byzantion: Revue internationale des études byzantines (1924– )
Byzantinische Zeitschrift (1892– )
Byzantine and Modern Greek Studies (1975– )

Κύλιση στην κορυφή