γενικό υπόβαθρο · εξειδίκευση · Ανάπτυξη Δεξιοτήτων

Μετά το Βυζάντιο: Ζωντανά είδωλα και το παγκόσμιο ταξίδι μιας ιερής παράδοσης

Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα — Επίπεδο 7

10 Πιστωτικές Μονάδες ECTS
3 ώρες / εβδομάδα
Γλώσσα Αγγλική
Ανοιχτό σε Erasmus
Χωρίς Προαπαιτούμενα

ΜΑΘΗΣΙΑΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Μετά την ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές θα είναι σε θέση να:

1)

Κατανοήσουν την ιστορική εξέλιξη της βυζαντινής αγιογραφίας μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης και τη συνέχισή της στον μεταβυζαντινό κόσμο

2)

Αναλύουν τα εικονίδια όχι μόνο ως έργα τέχνης, αλλά και ως ζωντανά αντικείμενα που εντάσσονται στη λειτουργική πρακτική, τη λατρευτική ζωή και την κοινοτική ταυτότητα

3)

Ερμηνεύουν τις θεολογικές, συμβολικές και αισθητικές διαστάσεις των εικόνων στο πλαίσιο του αρχικού και του εξελισσόμενου περιβάλλοντός τους

4)

Ακολουθήσουν την πορεία των εικόνων σε διάφορες περιοχές και πολιτισμούς, διερευνώντας τον ρόλο τους στις κοινότητες της διασποράς και την ένταξή τους σε παγκόσμια καλλιτεχνικά και πολιτιστικά δίκτυα.

5)

Εξετάσουν κριτικά τη μεταβαλλόμενη θέση των εικόνων, από ιερά αντικείμενα έως εκθέματα μουσείων και εμπορεύματα στη διεθνή αγορά τέχνης.

6)

Ασχοληθούν με σύγχρονες προσεγγίσεις στη μελέτη των εικόνων, συμπεριλαμβανομένων θεμάτων όπως η πολιτιστική κληρονομιά, η συντήρηση, η ψηφιακή αναπαράσταση και η παγκόσμια προσβασιμότητα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

13 Ενότητες

Εβδομάδα 01 | Από το Βυζάντιο στο «Μετά το Βυζάντιο»: Συνέχεια και μετασχηματισμός

Μια εισαγωγή στο τέλος του Βυζαντίου, όχι ως μια ρήξη, αλλά ως μια στιγμή μετασχηματισμού. Διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο οι καλλιτεχνικές, θεολογικές και πολιτισμικές παραδόσεις συνεχίζονται και εξελίσσονται, διαμορφώνοντας έναν ζωντανό μεταβυζαντινό κόσμο που εκτείνεται πολύ πέρα από τα ιστορικά του όρια.

Η κατανόηση των εικόνων ως ενεργών παραγόντων στον λειτουργικό χώρο, στην τελετουργική πρακτική και στην προσωπική λατρεία. Η εξέταση της αισθητηριακής τους παρουσίας, της υλικότητάς τους και των τρόπων με τους οποίους λειτουργούν ως μεσολαβητές μεταξύ των πιστών και του ιερού, διαμορφώνοντας τη βιωμένη θρησκευτική εμπειρία.

Εξερεύνηση της καλλιτεχνικής παραγωγής μετά το Βυζάντιο μέσω εργαστηρίων, περιπλανώμενων ζωγράφων και αλληλένδετων δικτύων. Ανίχνευση της κυκλοφορίας στυλ, τεχνικών και εικονογραφικών προτύπων μεταξύ των περιοχών, αποκαλύπτοντας ένα ζωντανό και δυναμικό καλλιτεχνικό τοπίο.

Επανεξέταση των θεολογικών θεμελίων της εικόνας, από τις συζητήσεις της Εικονομαχίας έως τη διαχρονική σημασία τους στον μεταβυζαντινό κόσμο. Διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο βασικές έννοιες —όπως η παρουσία, η αναπαράσταση και η ιερότητα— ερμηνεύονται εκ νέου στο πέρασμα του χρόνου, καθώς και του τρόπου με τον οποίο η εικόνα συνεχίζει να λειτουργεί ως σημείο συνάντησης μεταξύ του ορατού και του αόρατου, του υλικού και του θείου.

Παρακολούθηση της διαδρομής των εικόνων σε διάφορες περιοχές και πολιτισμούς μέσω του εμπορίου, των προσκυνημάτων, της μετανάστευσης και του εκτοπισμού. Αντίληψη των εικόνων ως φορέων μνήμης, ταυτότητας και συνέχειας στο πλαίσιο των κοινοτήτων της διασποράς και των μεταβαλλόμενων ιστορικών συνθηκών.

Μια μελέτη της μετάβασης των εικόνων από τους ιερούς χώρους στο περιβάλλον των μουσείων. Εξετάζονται ζητήματα που αφορούν το πλαίσιο, την ερμηνεία και την παρουσίαση, καθώς και η μεταμόρφωση του νοήματος όταν ένα ζωντανό αντικείμενο λατρείας μετατρέπεται σε έκθεμα.

Μελέτη της εισόδου των εικόνων στη διεθνή αγορά τέχνης. Διερεύνηση ζητημάτων που αφορούν την αξία, την αυθεντικότητα, τις πρακτικές συλλογής, καθώς και τις εντάσεις μεταξύ της ιερής σημασίας και της εμπορευματοποίησης.

Διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο η ψηφιοποίηση και οι ψηφιακές πλατφόρμες αναδιαμορφώνουν την πρόσβαση στα εμβληματικά έργα και την αλληλεπίδραση με αυτά. Εξέταση νέων μορφών προβολής, ερμηνείας και διατήρησης σε έναν κόσμο που γίνεται ολοένα και πιο διασυνδεδεμένος και ψηφιακός.

Σύγχρονες καλλιτεχνικές προσεγγίσεις, επανερμηνείες και η διαρκής σημασία της εικόνας σε έναν παγκοσμιοποιημένο κόσμο.

Basic usability and accessibility principles for AI-supported educational resources. Students evaluate a learning object using a SUS-inspired checklist, inclusive design criteria, and peer feedback.

Ανάπτυξη ατομικών ή ομαδικών ερευνητικών έργων με επίκεντρο την παγκόσμια διαδρομή των εικόνων. Ενθάρρυνση των φοιτητών να διατυπώνουν πρωτότυπα ερωτήματα, να προσεγγίζουν κριτικά τις πηγές και να παρουσιάζουν τη δουλειά τους μέσα σε ένα διεπιστημονικό πλαίσιο.

Αυτό το τελικό μάθημα συγκεντρώνει τα κεντρικά θέματα του προγράμματος σπουδών, προσκαλώντας τους φοιτητές να επανεξετάσουν τη μεταβυζαντινή εικόνα ως ένα δυναμικό και εξελισσόμενο φαινόμενο και όχι ως μια στατική συνέχεια της βυζαντινής παράδοσης. Επιστρέφοντας σε βασικές έννοιες όπως η κινητικότητα, τα δίκτυα, η υλικότητα, η λατρεία και η παγκόσμια κυκλοφορία, το μάθημα διερευνά τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι εικόνες μέσα σε μεταβαλλόμενα ιστορικά, πολιτισμικά και γεωγραφικά πλαίσια μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην έννοια της «ζωντανής εικόνας» ως αντικειμένου που συνεχίζει να παράγει νόημα, να διαπραγματεύεται την ταυτότητα και να μεσολαβεί μεταξύ παρελθόντος και παρόντος. Μέσω της κριτικής σύνθεσης, οι φοιτητές ενθαρρύνονται να συνδέσουν τις προηγούμενες ενότητες, να αναστοχαστούν σχετικά με διαφορετικές μεθοδολογικές προσεγγίσεις και να διατυπώσουν τη δική τους κατανόηση των μεταβυζαντινών εικόνων τόσο στο ιστορικό όσο και στο σύγχρονο πλαίσιο.

Παρουσίαση εργασιών.

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

Αξιολόγηση φοιτητών

30%

Συμμετοχή στις συζητήσεις στην τάξη

40%

Ερευνητική εργασία

30%

Δημόσια παρουσίαση

Φόρτος εργασίας — Κατανομή ECTS

Σύνολο 250 ώρες

Διαλέξεις

22

Συζητήσεις στο πλαίσιο του σεμιναρίου

14

Ανάλυση πρωτογενών πηγών

20

Μελέτη και ανάλυση της βιβλιογραφίας

40

Παρουσιάσεις φοιτητών

60

Σύνταξη εργασίας

74

Εργαστήρια πρωτογενών πηγών

20

Σύνολο μαθήματος

250

Συνιστώμενη βιβλιογραφία

Προτεινόμενη βιβλιογραφία:

Γενικές Μελέτες για τη Μεταβυζαντινή Τέχνη και τις Εικόνες

  • Drandaki, Anastasia, ed. Heaven and Earth: Art of Byzantium from Greek Collections. Athens: Benaki Museum, 2012.
  • Chatzidakis, Manolis. Studies in Post-Byzantine Painting. London: Variorum Reprints, 1976.
  • Vokotopoulos, Panayotis L. Greek Painting after the Fall of Constantinople (1450–1830). Athens: Melissa, 1987.
  • Kalligas, Haris A. Post-Byzantine Art in Greece. Athens: National Bank of Greece Cultural Foundation, 2001.
  • Cormack, Robin. Byzantine Art. Oxford: Oxford University Press, 2000.

Η Θεολογία της Εικόνας και οι Συνέχειες μετά το Βυζάντιο

  • John of Damascus. Three Treatises on the Divine Images. Translated by Andrew Louth. Crestwood, NY: St Vladimir’s Seminary Press, 2003.
  • Ouspensky, Leonid. The Theology of the Icon. Crestwood, NY: St Vladimir’s Seminary Press, 1992.
  • Pelikan, Jaroslav. Imago Dei: The Byzantine Apologia for Icons. Princeton: Princeton University Press, 1990.
  • Pentcheva, Bissera V. The Sensual Icon: Space, Ritual, and the Senses in Byzantium. University Park, PA: Pennsylvania State University Press, 2010.

Εργαστήρια, Ζωγράφοι και Καλλιτεχνικά Δίκτυα (15ος–18ος αι.)

  • Chatzidakis, Manolis. Icons of Patmos: Questions of Byzantine and Post-Byzantine Painting. Athens: National Bank of Greece, 1985.
  • Drandaki, Anastasia. “Greek Painters in Venice and the Mediterranean after the Fall of Constantinople.” Dumbarton Oaks Papers 68 (2014): 177–205.
  • Babić, Gordana. L’atelier du peintre dans la tradition byzantine et post-byzantine. Belgrade: Serbian Academy of Sciences, 1993.
  • Vassilaki, Maria, ed. The Hand of Angelos: An Icon Painter in Venetian Crete. Athens: Benaki Museum, 2010.

Εικόνες σε Κίνηση: Κινητικότητα, Εμπόριο και Διασπορά

  • Cutler, Anthony. “The Pathos of Distance: Byzantium in the Age of Its Diaspora.” Dumbarton Oaks Papers 55 (2001): 1–24.
  • Harris, Jonathan. Greek Émigrés in the West, 1400–1520. Camberley: Porphyrogenitus, 1995.
  • Drandaki, Anastasia. “Icons in Motion: The Circulation of Greek Icons in the Eastern Mediterranean.” In Crossroads of Cultures (edited volume), 2013.
  • Cormack, Robin, and Elizabeth Jeffreys, eds. Through the Looking Glass: Byzantium through British Eyes. Aldershot: Ashgate, 2000.

Η Λατρεία, το Τελετουργικό και η «Ζωντανή Εικόνα»

  • Pentcheva, Bissera V. Icons and Power: The Mother of God in Byzantium. University Park, PA: Pennsylvania State University Press, 2006.
  • Parani, Maria G. “Experiencing Miraculous Icons in Byzantium and Beyond.” In Experiencing Byzantium (edited volume), 2018.
  • Weyl Carr, Annemarie. “Icons and the Object of Pilgrimage in Middle Byzantine Constantinople.” Dumbarton Oaks Papers 56 (2002): 75–92.
  • Vassilaki, Maria, ed. Images of the Mother of God: Perceptions of the Theotokos in Byzantium. Aldershot: Ashgate, 2005.

Από την Εκκλησία στο Μουσείο: Συλλογή και Έκθεση Εικόνων

  • Cormack, Robin. “Icons in the Museum.” In Viewing the Past in the Past (edited volume).
  • Peers, Glenn. Byzantine Things in the World. New Haven: Yale University Press, 2022.
  • Kalavrezou, Ioli. “Byzantine Icons in the West.” Metropolitan Museum Journal 28 (1993): 7–38.
  • Lowden, John. Early Christian and Byzantine Art. London: Phaidon, 1997.

Οι Εικόνες και η Αγορά Τέχνης, η Πολιτιστική Κληρονομιά και η Ηθική

  • Kaldellis, Anthony. The Byzantine Republic: People and Power in New Rome. Cambridge, MA: Harvard University Press, 2015.
  • Messenger, Phyllis M., ed. The Ethics of Collecting Cultural Property. Albuquerque: University of New Mexico Press, 1989.
  • Brodie, Neil, et al., eds. Trade in Illicit Antiquities: The Destruction of the World’s Archaeological Heritage. Cambridge: McDonald Institute, 2001.

Ψηφιακές Προσεγγίσεις και Σύγχρονες Προοπτικές

  • Maronidis, Andreas et al. “Virtual Restoration of Byzantine Icons Using Advanced Imaging Techniques.” Journal on Computing and Cultural Heritage 13, no. 2 (2020).
  • Vassallo, Valentina et al. “Tracing the Provenance of Byzantine Icons through Digital Methods.” Heritage Science 9 (2021).
  • Clini, Paolo, et al. “Digital Documentation and Analysis of Painted Surfaces in Cultural Heritage.” Applied Sciences 10, no. 12 (2020).

Σχετικά επιστημονικά περιοδικά:

  • DChAE (Deltion of the Christian Archaeological Society)
  • Dumbarton Oaks Papers
  • Byzantion
  • Byzantine and Modern Greek Studies
  • Byzantinische Zeitschrift
  • Journal of the Warburg and Courtauld Institutes
  • Oxford Art Journal
  • Convivium: Exchanges and Interactions in the Arts of Medieval Europe, Byzantium, and the Mediterranean
  • Zograf
Κύλιση στην κορυφή