γενικό υπόβαθρο · εξειδίκευση · Ανάπτυξη Δεξιοτήτων

Αυτοκρατορική ιδεολογία και συλλογικές ταυτότητες στη βυζαντινή κοινωνία (4ος–15ος αι.)

Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα — Επίπεδο 7

10 Πιστωτικές Μονάδες ECTS
3 ώρες / εβδομάδα
Γλώσσα Αγγλική
Ανοιχτό σε Erasmus
Χωρίς Προαπαιτούμενα

ΜΑΘΗΣΙΑΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Μετά την ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές θα είναι σε θέση να:

1)

Αναλύουν τα θεμέλια και την εξέλιξη της χριστιανικής αυτοκρατορικής ιδεολογίας από τον 4ο έως τον 15ο αιώνα.

2)

Αξιολογούν τον ρόλο της Ορθοδοξίας και των χριστολογικών διαμαχών στη διαμόρφωση συλλογικών ταυτοτήτων.

3)

Εκτιμούν τον αντίκτυπο πολιτικών και στρατιωτικών κρίσεων, όπως οι Γοτθικοί Πόλεμοι και οι Σταυροφορίες, στην αυτοκρατορική ιδεολογία.

4)

Εξετάζουν την επιρροή της βυζαντινής πρωτεύουσας και τη σχέση της με τις επαρχίες στη διαμόρφωση της ταυτότητας.

5)

Αναλύουν κριτικά τον τρόπο με τον οποίο η αντίληψη για το παρελθόν —συμπεριλαμβανομένης της ρωμαϊκής, της ελληνικής και της βιβλικής ιστορίας— αξιοποιήθηκε για την οικοδόμηση συλλογικών ταυτοτήτων.

6)

Διερευνούν τη σημασία της γλώσσας και της σωτηριολογίας στο πλαίσιο της αυτοκρατορικής νομιμότητας και της κρατικής ταυτότητας.

7)

Διεξάγουν έρευνα σχετικά με την εξέλιξη των ιδεολογικών προκλήσεων και τη μεταβολή των αντιλήψεων για τη «ρωμαϊκότητα» καθ’ όλη τη διάρκεια της βυζαντινής ιστορίας.

8)

Παρουσιάζουν συνεκτικά, τεκμηριωμένα επιχειρήματα σχετικά με τη μεταμόρφωση της βυζαντινής ταυτότητας και ιδεολογίας.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

13 Ενότητες

Εβδομάδα 01 | Τα θεμέλια της χριστιανικής αυτοκρατορικής ιδεολογίας και της βυζαντινής ταυτότητας: Η κληρονομιά του Μεγάλου Κωνσταντίνου (306-337)

Η σημασία της βασιλείας του Κωνσταντίνου για την ανάπτυξη της χριστιανικής αυτοκρατορικής ιδεολογίας και τη διαμόρφωση συλλογικών ταυτοτήτων στην περιοχή της Μεσογείου – ο εκχριστιανισμός της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας – η ίδρυση της Κωνσταντινούπολης ως αυτοκρατορικής πρωτεύουσας στη Ρωμαϊκή Ανατολή.

Η Σύνοδος της Χαλκηδόνας και η κληρονομιά της – η διαμόρφωση συλλογικών ταυτοτήτων στην περιοχή της Μεσογείου ως αποτέλεσμα της Συνόδου – η ανάπτυξη της αυτοκρατορικής ιδεολογίας ως αντίδραση στη Σύνοδο της Χαλκηδόνας.

Η εξέλιξη της αυτοκρατορικής ιδεολογίας υπό τον Ιουστινιανό – η αξιοποίηση του ρωμαϊκού παρελθόντος από τον Ιουστινιανό – η αυτοκρατορική προπαγάνδα κατά τη διάρκεια των Γοτθικών πολέμων – εκφράσεις συλλογικών ταυτοτήτων στην Ιταλία του Ιουστινιανού.

Ανάλυση του ιδεολογικού αντίκτυπου των νικών των Σασσανιδών και των Αράβων εναντίον των Ρωμαίων τον 7ο αιώνα – οι χριστολογικές διαμάχες του 7ου αιώνα και η σύνδεσή τους με τις στρατιωτικές αποτυχίες της αυτοκρατορίας – η διαμόρφωση συλλογικών ταυτοτήτων υπό την πίεση των δογματικών διαμαχών και η άνοδος του Χαλιφάτου.

Η εξέλιξη της αυτοκρατορικής ιδεολογίας υπό τους Ισαυριανούς – η αυξανόμενη ιδεολογική απόσταση μεταξύ Ρώμης και Κωνσταντινούπολης τον 8ο αιώνα – η εικονομαχία και οι αντιλήψεις περί ρωμαϊκότητας τον 8ο αιώνα.

Η ιδεολογική σημασία της στέψης του Καρλομάγνου ως αυτοκράτορα το 800 από τον Πάπα Λέοντα Γ΄ – η συσχέτιση μεταξύ ορθοδοξίας και ρωμαϊκής ταυτότητας – οι φορείς της ρωμαϊκής ταυτότητας και της αυτοκρατορικής νομιμότητας κατά τον 8ο και τον 9ο αιώνα.

Η άνοδος των Οττονιδών (919-1024) και η ιδεολογική πρόκληση προς τη βυζαντινή αυτοκρατορική ιδεολογία – η εμφάνιση της «Βυζαντινής Κοινοπολιτείας» και η ισορροπία δυνάμεων μεταξύ του αυτοκράτορα και του πατριάρχη της Κωνσταντινούπολης.

Η ιδεολογική πίεση που άσκησαν οι τρεις πρώτες σταυροφορίες (1096-1192) στην αυτοκρατορία – η πτώση της Κωνσταντινούπολης στα χέρια των σταυροφόρων το 1204 και οι επιπτώσεις της στην αυτοκρατορική ιδεολογία – η κατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τους σταυροφόρους και η εξέλιξη της ανατολικορωμαϊκής ταυτότητας.

Η εξέλιξη της αυτοκρατορικής ιδεολογίας στα κράτη-διάδοχοι – η διαμόρφωση νέων συλλογικών ταυτοτήτων στα κράτη-διάδοχοι – νέες αντιλήψεις για το ελληνικό παρελθόν.

Η εξέλιξη της αυτοκρατορικής ιδεολογίας κατά τον τελευταίο αιώνα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας – Ο ανθρωπισμός της Αναγέννησης και η επίδρασή του στη διαμόρφωση των συλλογικών ταυτοτήτων στο ύστερο Βυζάντιο.

Η αντίληψη για το παρελθόν στην αυτοκρατορική ιδεολογία και η αξιοποίησή της για τη διαμόρφωση συλλογικών ταυτοτήτων – Το προ-Κωνσταντινιανό ρωμαϊκό παρελθόν – Το αρχαίο ελληνικό παρελθόν – Η Παλαιά Διαθήκη – Το χριστιανικό/νέο ρωμαϊκό παρελθόν.

Η αυτοκρατορία ως μέσο για τη σωτηρία της ψυχής – η αναζήτηση της ορθοδοξίας ως αυτοκρατορική ευθύνη – η αντίληψη για την ορθοδοξία και η διαμόρφωση της ταυτότητας. Η ιδεολογική σημασία της πρωτεύουσας – η σχέση μεταξύ πρωτεύουσας και επαρχιών και η επίδρασή της στη διαμόρφωση της ταυτότητας – οι γλώσσες της αυτοκρατορίας και η διαμόρφωση της ταυτότητας.

Παρουσίαση εργασιών

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

Αξιολόγηση φοιτητών

20%

Συμμετοχή στα σεμινάρια

20%

Ανάλυση πρωτογενών πηγών

20%

Δημόσια παρουσίαση

40%

Ερευνητική εργασία

Φόρτος εργασίας — Κατανομή ECTS

Σύνολο 250 ώρες

Διαλέξεις

26

Συζητήσεις στο πλαίσιο του σεμιναρίου

13

Εργαστήρια πρωτογενών πηγών

20

Μελέτη και ανάλυση της βιβλιογραφίας

40

Παρουσιάσεις φοιτητών

11

Αυτοδιδασκαλία

70

Σύνταξη εργασίας

70

Σύνολο μαθήματος

250

Συνιστώμενη βιβλιογραφία

Προτεινόμενη βιβλιογραφία:

– Angelov, D. (2007) Imperial Ideology and Political Thought in Byzantium, 1204- 1330.
– Brubaker, R. and Cooper, F. (2000) ‘Beyond “Identity,”’ in Theory and Society, 29, No. 1 February, 1-47.
– Cameron A. (1985) Procopius and the Sixth Century.
– Chrysos, E. (2018) ‘New perceptions of Imperium and Sacerdotium in the letters of Pope Nicholas I to Emperor Michael III’ in Constantinople réelle et imaginaire autour de l’oeuvre de gilbert Dagron, 313-340.
– Dagron, G. (1996) Emperor and Priest: The imperial office in Byzantium, trans. in English, Birrell, J. (2003).
– Jonathan, H. (2006) Byzantium and the Crusades.
– Jeffreys, E. (2006) ‘Old Testament “History” and the Byzantine Chronicle’ in ed.
Magdalino, P. and Nelson, R. The Old Testament in Byzantium, 153-174.
– Kaldellis, A. (2008) Hellenism in Byzantium: The Transformations of Greek Identity and the Reception of the Classical Tradition.
– Kaldellis, A. (2012) ‘From Rome to New Rome, from Empire to Nation-State: Reopening the Question of Byzantium’s Roman Identity’ in ed. Grig, L. and Kelly, G. Two Romes: Rome and Constantinople in Late Antiquity, 387-404.
– Maas, Μ. (1986) ‘Roman history and Christian ideology in Justinianic reform Legislation’, in Dumbarton Oaks Papers, 40, 17–31.
– Magdalino, P. (2010) ‘Orthodoxy and Byzantine Cultural Identity’ in ed. Rigo, A.
and Ermilov, P. Orthodoxy and Heresy in Byzantium: The Definition and the Notion of Orthodoxy and some other Studies on the Heresies and the non-Christian Religions, 21-40.
– Page, G. (2008) Being Byzantine: Greek Identity Before the Ottomans, 1200-1420.
– Pohl, W. et al (2018) The Transformations of Romanness: Early Medieval Regions and Identities.
– Rapp, C. (2008) ‘Hellenic Identity, Romanitas, and Christianity in Byzantium’ in ed. Zacharia, Κ. Hellenisms: Culture, Identity, and Ethnicity from Antiquity to Modernity, 127–47.
– Romeny, H. (2009) Religious Origins of Nations? The Christian Communities of the Middle East.
-Steward, M. et al (2022) The Routledge Handbook on Identity in Byzantium.
– Stouraitis, I. (2014) ‘Roman identity in Byzantium: a critical approach’ Byzantinische Zeitschrift, 107 (1), 175–220.
– Stouraitis, I. (2017) ‘Reinventing Roman ethnicity in High and Late Medieval Byzantium’ in Medieval Worlds, 5, 70-94.
– Stouraitis, I. et al (2022) Identities and Ideologies in the Medieval East Roman World.
– Theodoropoulos, P. (2021) ‘Did the Byzantines call themselves Byzantines? Elements of Eastern Roman identity in the imperial discourse of the seventh century’ in Byzantine and Modern Greek Studies, 45, 25-41

Κύλιση στην κορυφή