Κωνσταντινούπολη: Η δύναμη και η λαμπρότητα της βυζαντινής πρωτεύουσας και οι Βόρειοι Γείτονές του
Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα — Επίπεδο 7
ΜΑΘΗΣΙΑΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ
Μετά την ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές θα είναι σε θέση να:
1)
Επιδεικνύουν μια συστηματική κατανόηση της ιστορικής εξέλιξης, της αστικής τοπογραφίας και της χωρικής οργάνωσης της Κωνσταντινούπολης.
2)
Αναγνωρίζουν και να αναλύουν κριτικά τα βασικά μνημεία της βυζαντινής αρχιτεκτονικής στο πλαίσιο των πολιτικών, τελετουργικών και θρησκευτικών συνθηκών τους.
3)
Ερμηνεύουν ένα φάσμα πρωτογενών πηγών, συμπεριλαμβανομένων αρχαιολογικών ευρημάτων, κειμενικών περιγραφών και εικαστικού υλικού.
4)
Αξιολογούν τον ρόλο της τέχνης και της αρχιτεκτονικής στην οικοδόμηση και την επικοινωνία της αυτοκρατορικής εξουσίας στο Βυζάντιο.
5)
Εφαρμόζουν βασικές μεθοδολογικές προσεγγίσεις από την αρχαιολογία, την ιστορία της τέχνης και τις αστικές σπουδές στη μελέτη της βυζαντινής πόλης.
6)
Αξιολογούν κριτικά τη μεταμόρφωση και την αποδοχή της βυζαντινής αστικής και αρχιτεκτονικής κληρονομιάς στην οθωμανική Κωνσταντινούπολη.
7)
Αναπτύσσουν και να παρουσιάζουν συνεκτικά επιχειρήματα σε προφορική και γραπτή μορφή, χρησιμοποιώντας την κατάλληλη επιστημονική ορολογία.
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ
13 Ενότητες
Εβδομάδα 01 | Εισαγωγή: Η τοποθεσία της Κωνσταντινούπολης και οι επιστημονικές προσεγγίσεις
Η γεωγραφική θέση της Κωνσταντινούπολης, η μακρά ιστορική της συνέχεια, καθώς και οι κύριες επιστημονικές προσεγγίσεις που χρησιμοποιούνται για τη μελέτη της πόλης, συμπεριλαμβανομένων των αρχαιολογικών ευρημάτων, των γραπτών πηγών και των σύγχρονων διεπιστημονικών μεθόδων.
Εβδομάδα 02 | Ιστορία και αστική τοπογραφία
Επισκόπηση της ιστορικής εξέλιξης της πόλης από την ίδρυσή της έως την ύστερη βυζαντινή περίοδο, με έμφαση στη χωροταξική της οργάνωση, στις κύριες συνοικίες της και στη σχέση μεταξύ της αστικής μορφής και της αυτοκρατορικής ιδεολογίας.
Εβδομάδα 03 | Χερσαίες και θαλάσσιες διαδρομές
Η ένταξη της Κωνσταντινούπολης σε ευρύτερα δίκτυα επικοινωνίας και εμπορίου, συμπεριλαμβανομένων των κύριων χερσαίων οδών και των θαλάσσιων συνδέσεων μεταξύ Ευρώπης και Ασίας. Το μάθημα εξετάζει επίσης τις προσβάσεις στην πόλη από ξηρά και μέσω των λιμανιών της, αναδεικνύοντας τη στρατηγική της θέση στο πλαίσιο περιφερειακών και διαπεριφερειακών δικτύων.
Εβδομάδα 04 | Αμυντικά έργα και θεία προστασία
Μελέτη των οχυρωματικών συστημάτων της πόλης, ιδίως των Θεοδοσιανών και Αναστασιανών τειχών, καθώς και του ρόλου τους στη στρατιωτική άμυνα. Το μάθημα αυτό διερευνά επίσης την ιδεολογική διάσταση της προστασίας, συμπεριλαμβανομένης της αντίληψης για τη θεϊκή προστασία της πόλης.
Εβδομάδα 05 | Υδροδότηση και υδραυλική μηχανική
Μελέτη των υδραυλικών συστημάτων που εξυπηρετούσαν την πόλη, όπως υδραγωγεία, δεξαμενές, κρήνες και δίκτυα διανομής. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στα τεχνικά επιτεύγματα και στη σημασία τους για την αστική ζωή.
Εβδομάδα 06 | Δημόσιοι χώροι
Μελέτη των αγορών, των πλατειών και άλλων δημόσιων χώρων όπου εκτυλισσόταν η πολιτική, κοινωνική και τελετουργική ζωή. Οι χώροι αυτοί εξετάζονται ως σκηνές δημόσιας αλληλεπίδρασης και αυτοκρατορικής αναπαράστασης.
Εβδομάδα 07 | Παλάτια και οικιστική αρχιτεκτονική
Εξερεύνηση των συγκροτημάτων των αυτοκρατορικών ανακτόρων και των κατοικιών της ελίτ. Το μάθημα εξετάζει τη χωρική ιεραρχία, τις λειτουργίες της αρχιτεκτονικής της αυλής, καθώς και τη σχέση μεταξύ ιδιωτικού και τελετουργικού χώρου.
Εβδομάδα 08 | Ιερά κτίρια Ι: Πρώιμη βυζαντινή περίοδος
Η εξέλιξη της εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής από τον 4ο έως τον 6ο αιώνα, συμπεριλαμβανομένων των βασιλικών και των κτιρίων με κεντρικό σχέδιο. Εξέταση της αρχιτεκτονικής μορφής, της λειτουργικής χρήσης, καθώς και των πρώιμων προγραμμάτων επίπλωσης και διακόσμησης.
Εβδομάδα 09 | Ιερά κτίρια ΙΙ: Μέση βυζαντινή περίοδος
Η εμφάνιση του τύπου «σταυρός εν τετραγώνω», η μοναστική αρχιτεκτονική και η εξέλιξη των χωρικών αντιλήψεων. Η ενοποίηση της αρχιτεκτονικής με την επίπλωση και τα διακοσμητικά σχέδια.
Εβδομάδα 10 | Ιερά κτίρια ΙΙΙ: Ύστερη βυζαντινή περίοδος
Αρχιτεκτονικές εξελίξεις κατά την Παλαιολόγεια περίοδο, με αυξανόμενη πολυπλοκότητα των κατασκευών και πλούσια εσωτερική διακόσμηση.
Εβδομάδα 11 | Εικαστικές τέχνες: Φορητά αντικείμενα και εικονογραφική κουλτούρα
Εικόνες, δίπτυχα από ελεφαντόδοντο, λειψανοθήκες και άλλα αντικείμενα μικρών διαστάσεων. Ο ρόλος των εικόνων στη λατρεία, στα τελετουργικά και στην αναπαράσταση, σε αντίθεση με τη μνημειακή αρχιτεκτονική διακόσμηση.
Εβδομάδα 12 | Οθωμανική πρόσληψη και μετασχηματισμός
Μελέτη της επαναχρησιμοποίησης, της προσαρμογής και της επανερμηνείας των βυζαντινών μνημείων μετά το 1453, με έμφαση στη συνέχεια και τη μεταμόρφωση του αστικού τοπίου υπό την οθωμανική κυριαρχία.
Εβδομάδα 13 | Συμπέρασμα: Η μνήμη και η βυζαντινή πόλη
Παρουσίαση των εκθέσεων των μαθητών.
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ
Αξιολόγηση φοιτητών
30%
Συμμετοχή στις συζητήσεις στην τάξη
30%
Δημόσια παρουσίαση
40%
Ερευνητική εργασία
Φόρτος εργασίας — Κατανομή ECTS
Σύνολο 250 ώρες
Διαλέξεις
26
Συζητήσεις στο πλαίσιο του σεμιναρίου
13
Ανάλυση πρωτογενών πηγών
20
Μελέτη και ανάλυση της βιβλιογραφίας
40
Παρουσιάσεις φοιτητών
11
Αυτοδιδασκαλία
70
Σύνταξη εργασίας
70
Σύνολο μαθήματος
250
Συνιστώμενη βιβλιογραφία
Προτεινόμενη βιβλιογραφία:
Ιστορία και Τοπογραφία:
S. Bassett, The Urban Image of Late Antique Constantinople (Cambridge et al., 2004).
A. Berger, Konstantinopel: Geschichte – Topographie – Religion (Stuttgart, 2011).
L. Grig and G. Kelly (eds.), Two Romes: Rome and Constantinople in Late Antiquity (Oxford/ New York, 2012).
S. Ivanov, In Search of Constantinople: A Guidebook through Byzantine Istanbul and Its Surroundings (Istanbul, 2021).
R. Janin, Constantinople Byzantine, développement urbain et répertoire topographique (Paris, 1964).
P. Magdalino, Constantinople médiévale: études sur l’évolution des structures urbaines (Paris, 1996).
P. Magdalino, Studies on the History and Topography of Byzantine Constantinople (Aldershot u.a., 2007).
C. Mango, Le développement urbain de Constantinople (IVe-VIIeme sciècles) (Paris, 2004).
W. Müller-Wiener, Bildlexikon zur Topographie Istanbuls (Tübingen, 1977).
M. Restle, Istanbul, Bursa, Edirne, Iznik: Baudenkmäler und Museen [Reclams Kunstführer] (Stuttgart, 1976).
M. Restle, Konstantinopel, in: Reallexikon zur byzantinischen Kunst 4 (1990), 366- 737.
P. Schreiner, Konstantinopel: Geschichte und Archäologie (München, 2007).
Αμυντικές κατασκευές:
B. Meyer-Plath and A. M. Schneider, Die Landmauer von Konstantinopel (Berlin, 1943)
C. Foss and D. Winfield, Byzantine Fortifications: An Introduction (Pretoria, 1986).
N. Asutay-Effenberger, Die Landmauer von Konstantinopel-Istanbul (Berlin/New York, 2007).
J. Crow, The Anastasian Wall and the Danube Frontier in the Sixth Century, in: L. Vagalinski (ed.), The Lower Danube in Antiquity (the Fifth Century BC – the Beginning of the Seventh Century AD) (Tutrakan, 2007), 397-410.
J. Crow, Recent Research on the Anastasian Wall in Thrace and Late Antique Linear Barriers Around the Black Sea, in: N. Hodgson, P. Bidwell and J. Schachtmann (ed.), Roman Frontier Studies 2009 (Oxford, 2017), 131–138.
E. McGeer, The Defence of Constantinople, in: S. Bassett (ed.), The Cambridge Companion to Constantinople (Cambridge, 2022), 117-133.
Λιμάνια και ύδρευση:
F. Daim (ed.), Die byzantinischen Häfen Konstantinopels (Mainz, 2016).
J. Crow, J. Bardill and R. Bayliss, The Water Supply of Byzantine Constantinople (London, 2008).
J. Crow, Waters for a Capital: Hydraulic Infrastructure and Use in Byzantine Constantinople, in: S. Bassett (ed.), The Cambridge Companion to Constantinople (Cambridge, 2022), 67-86.
Public Spaces:
F. A. Bauer, Stadt, Platz und Denkmal in der Spätantike (Mainz, 1996).
E. Boeck, The Bronze Horseman of Justinian in Constantinople: The Cross-Cultural Biography of a Mediterranean Monument (Cambridge et al., 2021).
G. Dagron, L’hippodrome de Constantinople. Jeux, peuple et politique (Paris, 2011).
B. Pitarakis (ed.), Hippodrom/Atmeydanı: İstanbul’un Tarih Sahnesi
[Hippodrome/Atmeydani: A Stage for Istanbul’s History] (Istanbul, 2010).
Ch. Roueché, “Entertainments, Theatre, and Hippodrome,” in: E. Jeffreys, J. Haldon
und R. Cormack (ed.), Oxford Handbook of Byzantine Studies (Oxford, 2008), 677– 684.
Παλάτια και οικιστική αρχιτεκτονική:
A. Berger and Ph. Niewöhner, Residential Constantinople, in: S. Bassett (ed.), The
Cambridge Companion to Constantinople (Cambridge, 2022), 150-165.
J. Featherstone, Der Große Palast von Konstantinopel: Tradition oder Erfindung?,
Byzantinische Zeitschrift 106 (2013), 19-38.
P. Magdalino, Imperial Constantinople, in: S. Bassett (ed.), The Cambridge Companion to Constantinople (Cambridge, 2022), 135-149.
M. Rautman, Entertainment, in: S. Bassett (Hrsg.), The Cambridge Companion to Constantinople (Cambridge, 2022), 277-291.
D. Talbot Rice, The Great Palace of the Byzantine Emperors (Edinburgh, 1958).
Sacral Buildings:
R. J. Mainstone, Hagia Sophia: Architecture, Structure and Liturgy of Justinian’s Great
Church (London, 1988).
V. Marinis, The Monastery Tou Libos: Architecture, Sculpture, and Liturgical Planning in Middle and Late Byzantine Constantinople (Ph.D. diss., University of Illinois at Urbana Champaign, 2004).
Th. Mathews, The Early Churches of Constantinople. Architecture and Liturgy (Pennsylvania State University und London, 1971).
R. Ousterhout, The Architecture of the Kariye Camii in Istanbul (Washington, DC, 1987).
R. Ousterhout, The Art of the Kariye Camii (London, 2002).
R. Ousterhout, Eastern Medieval Architecture: The Building Traditions of Byzantium and Neighboring Lands (New York, 2019).
C. L. Striker, The Myrelaion (Bodrum Camii) in Istanbul (Princeton, 1981).
H. Svenshon and R. Stichel, Neue Beobachtungen an der ehemaligen Kirche der Heiligen Sergios und Bakchos (Kücük Ayasofia Camisi) in Istanbul, Instanbuler Mittelungen, Band 50, 2000 (Tübingen, 2001), S. 389–409.
L. Theis, Die Flankenräume im mittelbyzantinischen Kirchenbau (Wiesbaden, 2005).
P. A. Underwood, The Kariye Camii, 3 vols. (New York, 1966)
P. A. Underwood (ed.), The Kariye Camii (Princeton, 1975).
Η υποδοχή και η μεταμόρφωση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας:
Ç. Kafescioğlu, Constantinopolis/Istanbul: Cultural Encounter, Imperial Vision, and
the Construction of Ottoman Capital (University Park, PA, 2009).

